De drie wijzen

Oorsprong    Symboliek    Anekdotes   
Speluitleg (vervolg - de muur)

De mythe

Het zal je niet verbazen, gezien het feit dat het Mahjong spel is ontstaan in China, dat het mettertijd is doorspekt geraakt van de kleurrijke symboliek. Qua tradities, ceremonies en mystiek, is dat land natuurlijk een rijke bron van inspiratie - heeft Rustichello al niet zo kleurrijk verhaald over de omzwervingen van de gebroeders Polo door dat rijk? En toen bestonden het spel en de tradities al eeuwen...

Het is daarom dat Mahjong ook wel 'Het spel der duizend wonderen' wordt genoemd.

Als je al die mooie varianten van het spel ziet, de mooi gestileerde figuren en Chinese karakters, kun je je wel voorstellen dat daar een (diepere) betekenis achter zit. Jammer genoeg, is niet alle informatie voor de overlevering bewaard gebleven, maar evengoed is er nog genoeg over te vertellen.

Een - theoretische - opsomming over de herkomst of oorsprong van het spel:

• Rond 472 voor Christus ontstaan aan het hof van Wu, in het tegenwoordige Ningpo. De zich schromelijk vervelende hovelingen, maakten een combinatie van verschillende eenvoudige spelletjes

• Ontstaan tijdens het bewind van Qin Shi Huangdi, 1e keizer van China en grondlegger van de Qin dynastie (255 - 206 v. Chr.). De man liet per slot de Grote Chinese Muur bouwen, welke hij later - in zijn nagedachtenis - ook symbolisch in het spel introduceerde ¹⁾

• Ontstaan in de omgeving van Confucius (dus na 551 v. Chr.), als training in de leer

• Of was toch Sze Ma Kuang ²⁾, groot staatsman en geschiedschrijver, de grondlegger van het spel?

De werkelijke en ware oorsprong van het spel is - zoveel is wel duidelijk - verborgen in de nevelen van de tijd. Hoe dan ook: alle handelingen, voorstellingen en combinatiemogelijkheden die het Mahjong kent, zijn ontsproten uit het diepe gevoel voor ceremonie, traditie, symboliek en schoonheid. 

1) Het bouwen van de muur heeft overigens misschien wel een veel 'praktischer' oorsprong: voorheen werden alle stenen gehusseld en er werd willekeurig gepakt. Dit werkt natuurlijk 'vals spel' in de hand, aangezien je relatief eenvoudig bepaalde stenen 'in de gaten' kunt houden. Door het bouwen van de muur wordt dit risico beperkt.

2) Bedoeld wordt waarschijnlijk Ssa-ma Kuang (sī-mă-guāng), Sung Dynastie 1018 - 1086, die de monumentale Tzu-chih t'ung-chien (zī-zhì-tōng-jiàn de kronieken van de Chinese geschiedenis tussen 403 v. Chr. tot 959 n. Chr.) mede heeft samengesteld.

 

De waarheid(?)

Hoewel de versie hiernaast natuurlijk een zekere romantiek heeft en het spel iets mystieks geeft, is het niet onwaarschijnlijk dat die de wereld in is geholpen door slimme marketeers. Er is zo weinig 'authentiek' materiaal om al die mooie verhalen te staven, dat het niet ondenkbaar is dat ze voornamelijk zijn verzonnen om het spel - in de jaren 20 van de 20e eeuw - in Europa en de VS 'aan de man' te krijgen. 

Immers, in de beginjaren van het mahjong in de VS en (iets later) Europa, werd mahjong voornamelijk gespeeld door de 'upper class', die tot dan bridge en tennis als tijdverdrijf hadden. Babcock ³⁾ had meteen goed in de gaten dat er een leuk fortuin gemaakt kon worden met  mahjong, maar dan moest het natuurlijk wel een beetje 'opgeleukt' worden.

Kijkend naar de (letterlijke) betekenissen van de gebruikte stenen, wordt het mahjong dan ook al een stuk 'aardser' (zie 'Symboliek'). Het zou zijn afgeleid van kaartspellen die op 'geld gebaseerde' afbeeldingen hadden en het 'moderne' mahjong zou pas rond 1850 zijn ontstaan.

Het zou daarbij gaan om het (wel oude) mă-diào (paard-hangen) uit de Sung dynastie. Dit werd gespeeld met 40 kaarten, in 4 'kleuren' van 1 tot 9 en 4 bonuskaarten. Dit was op zijn beurt weer gebaseerd op het uit de Ming dynastie stammende yè-zĭ (bladeren of blaadjes), dat werd gespeeld met 32 houten of ivoren 'kaarten'.

Ma(h) hoe?

Dat China een groot land is, met overal vele eigen tradities en dialecten, blijkt ook wel uit de herkomst van de naam van het spel. Waarschijnlijk zijn alle namen afgeleid van het 'oorspronkelijke', midden Chinese dialect, Mah-Dsjangg (má-jiàng). In het hoog Chinees werd dat echter Ma-Tseurh-Pei, andere dialectvormen zijn: Ma-Chian, Ma-Dsjongg, Ma-Dsjiang, Ma-Ja-Pei, et cetera.

In ieder geval overeenkomend is de klank (het teken) 'Ma', hetgeen is samengesteld uit het karakter voor boom (2x, dus bomen) en het karakter voor 'lage stammen'. Bomen met lage stammen, oftewel struiken, meer in het bijzonder die van de hennep- of vlasplant.

Het tweede gedeelte van de naam van het spel, is afkomstig van de Chinese benaming voor vogel. Of dit Ch'iao  of Tseurh is, is niet helemaal duidelijk, maar als men bedenkt dat de betreffende struiken gedurende de periode dat de zaden rijp zijn, veel worden bezocht door een vogel die bij ons 'mus' wordt genoemd, dan kan men concluderen dat het hier om deze vogel gaat.

Vogels, mussen, die druk hippend en pikkend in een veld hennepstruiken een hoop kabaal maken - Mahjong betekent dus  'doen als mussen' of 'mussenspel' - zo simpel is dat :-)

Overigens is één letterlijke benaming voor mahjong (heden ten dage) 麻雀: má-què of mā-qiāo: hennep-mus.

Meer over de oorsprong en symboliek van het spel, de terminologie en over waarom Pe Ling ook moet eten en de Visser zonder haakje toch succes heeft - een Chinees heeft er altijd een mooie anekdote over! Klik op één van de overige links.

3) Joseph Park Babcock (1893-1949), werd in 1912 naar Suzhou uitgezonden door Standard Oil en leerde het spel aldaar kennen. Hij introduceerde het vervolgens in Amerika, waarbij wel een aantal 'vereenvoudigingen' werden doorgevoerd en er bijvoorbeeld Arabische cijfers op de stenen werden gegraveerd. Hoewel het spel snel razend populair werd, werden er (toch) verscheidene versies gespeeld. In 1924 richtte Babcock dan ook de 'American Official Laws of Mah-Jongg' commissie op en verscheen er een standaard regelset.

Oorsprong    Symboliek    Anekdotes
Speluitleg (vervolg - de muur)